Zihin
(İng. Mind, Fr. esprit. Alm. Geist, verstand )
Gerek dildeki, özellikle de gündelik dildeki kullanımında her yere sızmışlığıyla, gerek çokanlamlılığın sınırlarını zorlayan geniş...
zihin-beden ikiliği sorunu (zihin-beden ikiciliği)
Genellikle Descartes’ın ikici varlıkbilgisine göndermede bulunarak dile getirilen, zihin felsefesinin uzun süre boyunca tartışılagelmiş en...
Zorun(lu)luk
[ İng. necesitty; Fr. nécessité, Alm. Notwendingkeit, Yun. anagke, Lat. necessitas es. t. Zarûret, zarûriyyat]
En genel anlamda, başka türlü olamayan, olumsal olmayan ya da olmaması...
YENİ KANTÇILIK: Alm. Neukantianismus, Fr. neo-kantisme, İng. Neo-Kantianism
19. yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant’a...
YENİ HEGELCİLİK: Alm. Neuhegelianismus, Fr. neo-hegelianisme, İng. Neo -Hegelianism
20 yüzyılda Hegel felsefesini yeniden canlandıran, Hegel’-in eytişimsel yöntemine ve fizikötesine dayanarak...
YENİ PLATONCULUK: Alm. Neuplatonismus, Fr. neo-platonizme, İng. Neo -Platonism, Es. t. nev Eflatuniye
Platon’dan başka Aristoteles’e stoalılara, Pitagorasçılara da dayanan ayrıca doğu...
YARARCILIK: Alm. Utilitarismus, Fr. utilitarisme, İng. utilitarism, Lat. uti- fis = fayda, yarar, es. t. nefiye
1. Yararın yaşam ilkesi yapılması.
2. Ahlaksal eylem ve davranışlarda yararın ilke...
YAPISALCILIK: Alm. Strukturalismus, Fr. structuralisme, İng. structuralism, Lat. structura = yapı
Özellikle Fransa’da gelişen, temel bir gerçeklik olarak yapıya dayanan, yapı üzerine kurulan...
UZAY: Bütün varlıkların içinde bulunduğu sonsuz boşluk; bütün var olanları içinde bulunduran şey. Okumaya devam et →
UYUM (armoni): Çokluğun ve karşıtlığın düzenli bir birlik oluşturması. Uyum, sanat felsefesinin de temel bir kavramıdır. Okumaya devam et →
USLAMLAMA: (Os. İstidlâl, Muhâkeme, Fikrü nazar, Kıyâsı aklî, Huccet, Kıyâs, Nazar, İstidlâli tâhlilî, Delil, Fikir; Fr. Raisénnement, Al. Vernunftschluss, İng. Reasoning, İt. Ragionamento)...
USSAL: (Os. Aklî, Mâkul, Müstenidi akıl, Nazari, Zihni, Mantıki, Müstedel,. Nutki; Fr. Rationnel, Al. İng. Rational, ayrıca Al. Verminftig, İt. Razionale) Usa değgin… Usauygun ve usçul...
USDIŞÇILIK: Alm. Irrationalismus, Fr. irrationalisme, İng. irrationalism
Yaşamada ve bilgilerde usdışı öğelere tek yanlı olarak ağırlık veren görüş. Şu türleri vardır:
1. (Bilgi öğretisinde)...
USÇULUK: Alm. Rationalismus, Fr. rationclisme, İng. rationalism, Lat. ratio = us, es. t. akliye
Us bilgisine dayanan, doğruluğun ölçütünü duyularda değil, düşmede ve tümdengelimli çıkarımlarda...
UTULİTARİZM: Etikte bir eylemin doğruluğunu etkilediği kişilere getirdiği mutlulukla ölçen görüş.
İngiliz düşünürleri Jeremie Bentham’ın temellerini atıp John Start Mill’in geliştirdiği...